Roze Olifant

RozeOlifantDe roze olifant is los

Nadat mijn zoektocht naar extreem narcisme NPS in 2009 startte is er veel rondom het fenomeen gebeurd. Waar we het toen nog konden negeren, lukt dat inmiddels niet meer nu overal de narcistische roze olifant trots in het politieke licht staat te stralen. Wat inmiddels ook aan het licht is gekomen is de typische persoonlijkheid die menigeen verbaasd, zoals bijvoorbeeld Dick Pels in De Groene Amsterdammer; ‘Fuck de feiten’ en de gevolgen zichtbaar worden als machthebbers met deze persoonlijkheid aan het roer staan. Namelijk dat: ‘de illiberale, autoritaire Führerdemokratie van Orbán, Trump en Poetin’, op veel meer plekken voet aan de grond dreigt te krijgen, is waar ik me in 2012 al zorgen over maakte.

De politieke weg

Natuurlijk is elk van deze politieke leiders in meer of mindere mate langs democratische weg aan de macht gekomen, maar dan nog? Als we zien wat zich in Europa en Amerika afspeelt moeten we dan afwachten of beklimmen we de barricaden en roepen heel hard: ‘mensen pas op, dit is echt heel gevaarlijk!’ Want als we de opmars van deze destructieve politieke kudde niet stuitten dan delven ook de fans het onderspit. Dit omdat de natuurlijke habitat waarin deze persoonlijkheid floreert het totalitaire regime is die iedereen aan zich onderwerpt. Of, is het niet zo somber zolang mensen als Pels en anderen het publiek blijven informeren over de kenmerken van narcistische politici en zijn we echt wel verstandiger, zoals Maarten van Rossum in 2017 dacht dat: ‘het merendeel van de bevolking intelligenter is dan dat’.

Inmiddels zijn we in het jaar 2019 gearriveerd met de verkiezingen van de Staten generaal en Europa achter de rug en veroveren rechts-populistische fascistoïde bewegingen terrein. Want al: “marcheren er nog geen laarzen over de grachtengordel van Amsterdam of door de straten van andere steden op het continent. Is het verontrustend dat terechte weerstand tegen partijen en bewegingen die openlijk flirten met of weigeren afstand te nemen van extreemrechts gedachtegoed, wordt weggezet als het demoniseren van politici. (…) De opkomst van rechts(nationaal)populisme en extreemrechts in Europa met een xenofoob, racistisch, uitsluitend en polariserend discours én maatschappelijke steun van onderop, vraagt om veel meer dan het gezamenlijk nuttigen van een broodje kroket.” Stelt Roemer van Oordt, 21 april 2019, achtergrondartikel; ‘Groei rechts(nationaal)populisme en extreemrechts in Europa zet fors door’ op Republiek Allochtonië. Toch zou ik dit niet willen afschuiven op domheid van de bevolking en denk dat we de oorzaak moeten zoeken in het eenzijdige kapitalistische neoliberale mensbeeld die ons als winnaars of verliezers tegen elkaar uitspeelt.

Survival of the fittest

Als oorzaak wijs ik erop dat we al jaren speelbal zijn van de psychopolitieke gaslight-tactiek die ons tegen elkaar uitgespeeld, het destabiliseert en gedesoriënteerd ons en we tasten in het duister over bijna alles. Deze term komt van de film met de gelijknamige titel uit 1944 en is een disciplinerende tactiek die destructief, destabiliserend en desoriënterend het innerlijk conflict versterkt. Zo worden we al jaren gestimuleerd om onszelf constant te optimaliseren – Be the best You, Get This, You are Great met likes en clicks – zijn we onophoudelijk concurrenten op de markt van erkenning, terwijl de ruimte op die markt is versmalt waardoor steeds meer mensen buiten de boot vallen of dreigen te vallen en na jaren breekt dat zich op. Dan is het toch pijnlijk logisch dat we liever de ander laten verdrinken dan zelf kopje onder te gaan, het stilzwijgen en de steun zijn geen gebrek aan intelligentie maar een kwestie van survival of the fittest, helaas.

Al jaren leven onder de dreigende druk van de storm, met een markt die instabiel is en versmalt waar erkenning helaas uitblijft is dat wat ons kapot maakt. Met als gevolg psychische en fysieke klachten, zo ook trekken de psychiaters Dirk de Wacht in ‘Borderline Times’ en Paul Verhaege in ‘Intimiteit’ de conclusie dat onze maatschappij letterlijk ziekmakend is en daaraan moet iets veranderen. Het pijnlijke is wel zoals de Duitse filosoof Byung-Chul Han in; ‘Psychopolitiek, neoliberalisme en de nieuwe machtstechnieken’ beschrijft, dat de gaslight-tactiek zo geperfectioneerd is dat we inmiddels onszelf disciplineren, wat de angel is die in het vlees prikt.

It kills me

Want, stelt Han, het doel van de opgelegde druk tot zelfoptimalisering is niet de zorg voor het goede leven van ons als individu of bevolking, maar voor het systeem. We zijn al jaren onderworpen aan het waardeoordeel van de marktlogica, als we dat negatief beïnvloeden dan worden we therapeutisch bijgeschaafd of rücksichtslos uitgesloten, alles om efficiëntie en prestaties voor het systeem te vergroten. Han: “De neoliberale psychopolitiek vernietigd met haar bewustzijnsindustrie de menselijke ziel, die alles behalve een positiviteitsmachine is. Het subject (wij) van het neoliberale regime gaat ten gronde aan de imperatief (bevel) van de zelfoptimalisering, namelijk aan de dwang steeds meer prestaties te leveren. Healing ontpopt zich als killing” (p.39). Wat Han stelt is dat de dwingende stimulans alsmaar het beste uit jezelf te halen uiteindelijk leidt tot ondergang en zegt dat we leven in het tijdperk van uitbuiting en uitputting van de psyche (p.38), met als gevolg depressie en burn-out als volksziektes die strijden om de eerste plaats en wijst het kapitalistische neoliberalisme aan als dat wat de gaslight-tactiek perfectioneerde.

Willen we (over)leven en weer gezond worden dan moet de angel uit het vlees, laten we dus stoppen onszelf en de ander amechtig te beconcurreren en disciplineren op de instabiele markt van erkenning. Hoe? We doen een stap terug en gaan op zoek naar rijkere vormen van communicatie én het zwijgen zo stelt Han voor. Want beide communicatie vormen richten zich tegen de neoliberale psychopolitiek die ons constant dwingt te communiceren en onszelf mede te delen (Big Data, Big Business). Zo profiteert de business maximaal als de snelheid van communicatie optimaal is wanneer het gelijke op het gelijke reageert. Als we rijkere manieren van communicatie vinden of zwijgen vertragen we het proces en ontstaat ruimte, dan zal er een speelveld zijn waarop we kunnen bewegen (Han p.82v). Hij verzucht: “Wat een bevrijding nu eens niets te hoeven zeggen en te kunnen zwijgen, want alleen dan hebben we de mogelijkheid íets te creëren wat steeds zeldzamer is: iets wat het werkelijk waard is gezegd te worden” (Han p.83).

Idiot Savant

Hij pleit ervoor dat we als idiot savants toegang zoeken tot andere kennis, door ons te verheffen boven het horizontale van gelijk tegenover gelijk, van alleen geïnformeerd en in een netwerk opgenomen zijn. Maar op pad gaan als avonturiers die anders met elkaar verbonden zijn dan alleen met elkaar. Zijn idiotisme opent een maagdelijke ruimte, de afgelegen streek die denken nodig heeft als aanzet tot een heel ander spreken. Zoals de styliet, leeft de idiot savant van verte, in een verticale spanning die hem als antenne in staat stelt tot een hogere overeenstemming en hem ontvankelijk maakt voor gebeurtenissen, voor uitzendingen vanuit de toekomst (Han p84). Hij raad ons dus aan om los te breken van de verstikkende druk jezelf te optimaliseren en om vanuit een ongeïnformeerde houding (voorbij weten) de wereld tegemoet te treden.

Dit is geen makkelijke raad en ik ben niet naïef, het zal enorm veel moeite kosten om als deze idiot savant de wereld in te gaan met alle gelijke tegenover gelijke concurrenten die strijden op de markt van erkenning. Toch zullen we het avontuur aan moeten als we de opmars van destructieve kudde olifanten willen stoppen of als we, zoals zowel Dirk de Wachter en Paul Verhaeghe, zeggen een gezonde maatschappij willen waarin we gezond kunnen leven.

2 juni 2019

********

Advertenties